Meme Hastalıkları
Meme Kanseri Taraması: Mamografi Kaç Yaşında ve Ne Sıklıkla Yapılmalı?
Meme taraması, herhangi bir şikâyeti olmayan kişilerde kanseri erken saptamayı amaçlar. Ele gelen kitle veya yeni meme değişikliği varsa tarama randevusu beklenmeden tanısal değerlendirme yapılır.
Türkiye'nin toplum tabanlı tarama programında 40–69 yaş arası kadınlara iki yılda bir mamografi uygulanır. Kişisel risk ve diğer kılavuzlar farklı tarama aralıkları gerektirebilir. Ortalama riskte fayda–zarar dengesi en net 50–69 yaş aralığında görülür. Yüksek riskte daha erken başlangıç ve sıklıkla yıllık MR ve mamografi içeren kişisel program uygulanabilir. Kanser tedavisi sonrası takip, sağlıklı kişilerin taramasından farklıdır — ayrı anlatılır.
Özet
- 20–39: şikayette ultrason; rutin mamografi yok
- 40–69 (Türkiye): mamografi iki yılda bir
- 50–69: ortalama riskte en net fayda dönemi
- 70+: genel sağlığa göre devam kararı
- Önemli not var
Tarama ile tanısal değerlendirme farklıdır
Şikâyetsiz tarama mamografisi erken saptama içindir. Ele gelen kitle, yeni cilt değişikliği veya şüpheli akıntıda tarama sırası beklenmez; tanısal muayene ve görüntüleme planlanır.
Farkındalık ve klinik muayene
Farkındalık veya klinik muayene mamografinin yerine geçmez.Memenizi tanımak önemlidir; yeni kitle, çekinti, kızarıklık, akıntı veya asimetri fark ederseniz randevu alın. Ortalama riskli, belirtisiz genç kadınlarda rutin klinik muayenenin kanser ölümlerini azalttığına dair kanıt sınırlıdır; zorunlu muayene takvimi izlenimi verilmemelidir.
Yaş ve yönteme göre özet
Ulusal program 40–69 yaşta iki yılda bir mamografidir; kişisel risk farklı aralık gerektirebilir.20–39 yaş (ortalama risk): rutin mamografi genellikle yok; şikayette muayene ve ultrason, gerekirse mamografi. 40–69 yaş (ulusal program): iki yılda bir mamografi. 50–69 yaş ortalama riskte taramanın en net fayda verdiği dönemdir. 70 yaşından sonra taramaya devam kararı genel sağlığa göre verilir.
- 20–39: şikayette ultrason; rutin mamografi yok
- 40–69 (Türkiye): mamografi iki yılda bir
- 50–69: ortalama riskte en net fayda dönemi
- 70+: genel sağlığa göre devam kararı
Yoğun meme ve ek görüntüleme
Meme yoğunluğu yüksek olan kişilerde ek görüntüleme gereksinimi toplam meme kanseri riskiyle birlikte değerlendirilmelidir. Her yoğun memede otomatik ultrason yapılması zorunlu değildir.
- Önemli not var
Yüksek risk taraması
BRCA1/2 gibi yüksek riskli gen değişiklikleri, belirgin aile öyküsü veya hesaplanmış yüksek yaşam boyu risk durumunda daha erken başlayan, sıklıkla yıllık MR ve mamografi içeren kişisel tarama programı uygulanabilir.
- Önemli not var
Gebelik ve emzirmede görüntüleme
Gebelikte önce ultrason önerilir; şüphe sürerse tanı doğuma ertelenmez.Gebelik veya emzirme döneminde yeni bir kitle değerlendirmesi geciktirilmemelidir. Ultrason sıklıkla ilk incelemedir; gerekli mamografi ve biyopsi uygun koşullarda yapılabilir.
- Önce muayene ve ultrason
- Gerekirse korumalı mamografi
- Şüphede biyopsi ertelenmez
İyi huylu bulgularda izlem (tarama dışı)
Fibroadenom takibi; görüntüleme kategorisine, biyopsi yapılıp yapılmadığına ve radyoloji-patoloji uyumuna göre belirlenir. Biyopsiyle doğrulanmış uyumlu fibroadenomlarda otomatik kısa aralıklı takip her zaman gerekli değildir. BI-RADS 3 bulgularında genellikle altıncı ayda başlayan kısa aralıklı görüntüleme takibi uygulanır; büyüme veya şüpheli değişiklik gelişirse yeniden değerlendirme gerekir.
- BI-RADS 3: genellikle 6. ayda başlayan kısa aralıklı kontrol
- Uyumlu fibroadenom: otomatik kısa aralık şart değil
- Basit kist: sıklıkla rutin tarama yeterli
Kanser tedavisi sonrası takip ≠ tarama
Ayrıntılı tedavi sonrası yaşam ve kontrol planı için meme kanseri sonrası sayfasına bakın.Meme kanseri tedavisi sonrasındaki takip, sağlıklı kişilerin taramasından farklıdır. Korunan memede yıllık mamografi, tedavi yan etkileri ve nüks belirtilerinin değerlendirilmesi temel unsurlardır. Tek taraflı mastektomi sonrasında kalan memenin uygun taraması sürdürülür; mastektomi yapılan tarafta rutin görüntüleme çoğu hastada gerekmez — yeni belirti veya muayene bulgusunda hedefe yönelik inceleme yapılır.
Erkeklerde meme kontrolü
Erkek meme kanseri nadirdir ama yok değildir. Tek taraflı sertlik, meme başı çekintisi veya kanlı akıntı geciktirilmeden değerlendirilir. BRCA2 gibi genetik riskte erkek izlemi de konuşulabilir. Rutin toplum mamografisi erkeklere önerilmez.
- Önemli not var
Ne zaman sıradaki taramayı beklemeyin?
Yeni ele gelen kitle, cilt veya meme başı değişikliği, tek taraflı kendiliğinden akıntı, koltuk altı şişliği, kızarıklık–portakal kabuğu görünümü — bunlar tarama randevusu değil, erken klinik başvuru nedenidir.
Meme kanseri tedavisi sonrası kontrol, lenfödem ve yeni belirtiler için kanser sonrası yaşam sayfasına bakın.
Randevu al
Yeni veya değişen meme bulgusunda geciktirmeyin; görüntüleme ve gerektiğinde biyopsi ile birlikte planlarız.