Tıbbi editör: Doç. Dr. Cengiz DibekoğluSon gözden geçirme:
Kalıtsal Kanserler
Lynch sendromu, BRCA1/2, ailesel polipozis ve diğer kalıtsal kanser sendromları: Genetik risk, tarama ve cerrahi seçenekler
Kanserlerin büyük çoğunluğu kalıtsal değildir. Ancak bazı kişilerde doğuştan bulunan genetik değişiklikler, belirli kanserlerin gelişme riskini artırabilir. Bu değişikliklerin saptanması, hem kişinin hem de aile bireylerinin takip ve tedavi planını etkileyebilir.
Kanserlerin çoğu, doğrudan kalıtsal bir yatkınlık olmadan gelişir; bunlara sporadik kanserler denir. Buna karşılık Lynch sendromu, BRCA1/2 ile ilişkili kalıtsal kanser yatkınlığı, ailesel adenomatöz polipozis (FAP), CDH1 ile ilişkili kalıtsal diffüz mide kanseri, Li-Fraumeni ve Peutz–Jeghers sendromları, belirli kanser türlerinin gelişme riskini artırabilen kalıtsal durumlardır. Bu bölüm, kalıtsal kanser yatkınlığıyla ilgili temel soruları hastaların anlayabileceği şekilde yanıtlamak amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel risk değerlendirmesi, genetik danışmanlık ve gerekli testler uzman hekimler tarafından planlanmalıdır.
Özet
Bilmeniz gereken beş terim
- Kalıtsal (germline) genetik test
- Genellikle kan veya tükürük örneğinden yapılan ve kişinin doğuştan taşıdığı genetik değişiklikleri araştıran testtir.
- Patojenik veya olası patojenik varyant
- Bir hastalığa neden olduğu bilinen ya da neden olma olasılığı yüksek kabul edilen genetik değişikliktir. Kanser yatkınlığı genlerinde bulunması, ilgili kanserlerin gelişme riskini artırabilir; kişinin kesinlikle kanser olacağı anlamına gelmez.
- Klinik önemi belirsiz varyant (VUS)
- Hastalık riskini artırıp artırmadığı henüz yeterince bilinmeyen genetik değişikliktir. Tek başına koruyucu ameliyat kararı verilmesine veya sağlıklı aile bireylerine öngörücü test yapılmasına gerekçe oluşturmaz.
- Penetrans
- Belirli bir genetik değişikliği taşıyan kişilerde, ilgili hastalığın yaşam boyunca veya belirli bir yaşa kadar ortaya çıkma olasılığını ifade eder.
- Somatik genetik değişiklik
- Doğuştan kalıtsal olarak taşınmayan, yaşam sırasında hücrelerde gelişen değişikliktir. Tümörde saptanan bir değişiklik her zaman kalıtsal değildir; ancak bazı bulgular kalıtsal yatkınlık açısından ek inceleme gerektirebilir.
Hasta için önemli bilgiler
Ne zaman kalıtsal düşünülür?
Erken yaşta kanser, aynı kişide birden fazla primer tümör, birinci derece akrabada aynı/ilişkili kanserler, bilinen ailede patojenik varyant veya patolojide dMMR/MSI-H gibi ipuçları genetik değerlendirmeyi gündeme getirir. Her kanserin kalıtsal olduğu varsayılmamalıdır; ancak bu bulgular varsa kalıtsal yatkınlık zamanında değerlendirilmelidir.
- Önemli not var
Tümör testi ≠ otomatik kalıtsal tanı
Genetik test istememek ile tümörde MMR bakılmaması aynı şey değildir.Tümör dokusunda genetik bir değişiklik saptanması, kişinin bu değişikliği doğuştan taşıdığı anlamına gelmez. Kalıtsal yatkınlık için gerektiğinde ayrıca germline genetik test yapılır. Tümördeki (somatik) değişiklik tedavi seçimini etkileyebilir; kalıtsal test ayrı onam ve danışmanlık ister.
Lynch ve FAP
Lynch sendromu ve FAP, kalın bağırsak kanseri riskini artırabilen farklı kalıtsal sendromlardır. Lynch sendromu DNA onarım genleriyle, klasik FAP ise çoğunlukla APC genindeki patojenik değişikliklerle ilişkilidir.
BRCA ve CDH1
BRCA1/2 genlerindeki patojenik değişiklikler özellikle meme ve yumurtalık kanseri riskini; CDH1 genindeki belirli patojenik değişiklikler ise diffüz mide kanseri ve lobüler meme kanseri riskini artırabilir.
Nadir sendromlar
Li-Fraumeni ve Peutz–Jeghers gibi daha nadir sendromlarda farklı organlarda kanser gelişme riski artabilir. Tarama ve koruyucu önlemler sendromun özelliklerine göre planlanır.
Konu başlıkları

Genel bakış
Kimler genetik risk açısından değerlendirilmelidir?
Genel bakış
Lynch sendromu
DNA onarım genleri, tarama ve aile taraması.
Lynch sendromu
BRCA / ailevi meme
Genetik test, tarama, cerrahi ve tedavi seçenekleri.
BRCA / ailevi meme
FAP
APC, polipler ve IRA / IPAA / ileostomi seçenekleri.
FAP
CDH1
Diffüz mide riski, endoskopi sınırları ve gastrektomi.
CDH1
Li-Fraumeni
TP53, tarama ve radyasyonun dikkatli kullanımı.
Li-Fraumeni
Peutz–Jeghers
STK11, invajinasyon ve bağırsak koruyucu cerrahi.
Peutz–Jeghers
Genetik danışmanlık
Önce kime test, VUS ve aile kaskadı.
Genetik danışmanlık
Moleküler testler
Organa göre biyobelirteçleri açıklar.
Moleküler testlerRandevu al
Patoloji, aile öyküsü ve varsa önceki genetik raporları getirin — hangi testin anlamlı olduğunu birlikte netleştiririz.