Ana içeriğe geç
Onkolojik Cerrahi

Kalıtsal Kanserler

Lynch sendromu, BRCA1/2, ailesel polipozis ve diğer kalıtsal kanser sendromları: Genetik risk, tarama ve cerrahi seçenekler

Kanserlerin büyük çoğunluğu kalıtsal değildir. Ancak bazı kişilerde doğuştan bulunan genetik değişiklikler, belirli kanserlerin gelişme riskini artırabilir. Bu değişikliklerin saptanması, hem kişinin hem de aile bireylerinin takip ve tedavi planını etkileyebilir.

Kanserlerin çoğu, doğrudan kalıtsal bir yatkınlık olmadan gelişir; bunlara sporadik kanserler denir. Buna karşılık Lynch sendromu, BRCA1/2 ile ilişkili kalıtsal kanser yatkınlığı, ailesel adenomatöz polipozis (FAP), CDH1 ile ilişkili kalıtsal diffüz mide kanseri, Li-Fraumeni ve Peutz–Jeghers sendromları, belirli kanser türlerinin gelişme riskini artırabilen kalıtsal durumlardır. Bu bölüm, kalıtsal kanser yatkınlığıyla ilgili temel soruları hastaların anlayabileceği şekilde yanıtlamak amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel risk değerlendirmesi, genetik danışmanlık ve gerekli testler uzman hekimler tarafından planlanmalıdır.

Özet

Kanserlerin büyük çoğunluğu kalıtsal değildir. Ancak bazı kişilerde doğuştan bulunan genetik değişiklikler, belirli kanserlerin gelişme riskini artırabilir. Bu değişikliklerin saptanması, hem kişinin hem de aile bireylerinin takip ve tedavi planını etkileyebilir.

Bilmeniz gereken beş terim

Kalıtsal (germline) genetik test
Genellikle kan veya tükürük örneğinden yapılan ve kişinin doğuştan taşıdığı genetik değişiklikleri araştıran testtir.
Patojenik veya olası patojenik varyant
Bir hastalığa neden olduğu bilinen ya da neden olma olasılığı yüksek kabul edilen genetik değişikliktir. Kanser yatkınlığı genlerinde bulunması, ilgili kanserlerin gelişme riskini artırabilir; kişinin kesinlikle kanser olacağı anlamına gelmez.
Klinik önemi belirsiz varyant (VUS)
Hastalık riskini artırıp artırmadığı henüz yeterince bilinmeyen genetik değişikliktir. Tek başına koruyucu ameliyat kararı verilmesine veya sağlıklı aile bireylerine öngörücü test yapılmasına gerekçe oluşturmaz.
Penetrans
Belirli bir genetik değişikliği taşıyan kişilerde, ilgili hastalığın yaşam boyunca veya belirli bir yaşa kadar ortaya çıkma olasılığını ifade eder.
Somatik genetik değişiklik
Doğuştan kalıtsal olarak taşınmayan, yaşam sırasında hücrelerde gelişen değişikliktir. Tümörde saptanan bir değişiklik her zaman kalıtsal değildir; ancak bazı bulgular kalıtsal yatkınlık açısından ek inceleme gerektirebilir.

Hasta için önemli bilgiler

  • Ne zaman kalıtsal düşünülür?

    Erken yaşta kanser, aynı kişide birden fazla primer tümör, birinci derece akrabada aynı/ilişkili kanserler, bilinen ailede patojenik varyant veya patolojide dMMR/MSI-H gibi ipuçları genetik değerlendirmeyi gündeme getirir. Her kanserin kalıtsal olduğu varsayılmamalıdır; ancak bu bulgular varsa kalıtsal yatkınlık zamanında değerlendirilmelidir.

  • Tümör testi ≠ otomatik kalıtsal tanı

    Önemli not var
    Genetik test istememek ile tümörde MMR bakılmaması aynı şey değildir.

    Tümör dokusunda genetik bir değişiklik saptanması, kişinin bu değişikliği doğuştan taşıdığı anlamına gelmez. Kalıtsal yatkınlık için gerektiğinde ayrıca germline genetik test yapılır. Tümördeki (somatik) değişiklik tedavi seçimini etkileyebilir; kalıtsal test ayrı onam ve danışmanlık ister.

  • Lynch ve FAP

    Lynch sendromu ve FAP, kalın bağırsak kanseri riskini artırabilen farklı kalıtsal sendromlardır. Lynch sendromu DNA onarım genleriyle, klasik FAP ise çoğunlukla APC genindeki patojenik değişikliklerle ilişkilidir.

  • BRCA ve CDH1

    BRCA1/2 genlerindeki patojenik değişiklikler özellikle meme ve yumurtalık kanseri riskini; CDH1 genindeki belirli patojenik değişiklikler ise diffüz mide kanseri ve lobüler meme kanseri riskini artırabilir.

  • Nadir sendromlar

    Li-Fraumeni ve Peutz–Jeghers gibi daha nadir sendromlarda farklı organlarda kanser gelişme riski artabilir. Tarama ve koruyucu önlemler sendromun özelliklerine göre planlanır.

Konu başlıkları

Randevu al

Patoloji, aile öyküsü ve varsa önceki genetik raporları getirin — hangi testin anlamlı olduğunu birlikte netleştiririz.