Tıbbi editör: Doç. Dr. Cengiz DibekoğluSon gözden geçirme:
Kalıtsal kanserler
Kalıtsal kanserler — FAP (Ailevi Adenomatöz Polipozis)
APC Geni, Kolon Polipleri ve Koruyucu Cerrahi Ne Zaman Gerekir?
Klasik ailesel adenomatöz polipozis (FAP), çoğunlukla APC genindeki kalıtsal patojenik değişikliklerle ilişkilidir. Kalın bağırsak ve rektumda yüzlerce, bazen binlerce adenomatöz polip gelişebilir. Uygun takip ve tedavi yapılmadığında yaşam boyu kolorektal kanser gelişme riski son derece yüksektir; erken tanı ve zamanında koruyucu cerrahi büyük önem taşır.
Özet
- Total kolektomi + ileorektal anastomoz (IRA): Rektum bırakılır; dışkılama genellikle daha sık ama sfinkter korunur. Rektumda kanser riski devam eder — ömür boyu endoskopik takip şarttır.
- Total proktokolektomi + ileal poş–anal anastomoz (IPAA / J-pouch): Kolon ve rektum çıkarılır, ince bağırsaktan poş yapılır. Poş komplikasyonları (poşit, sızıntı, fonksiyon sorunları) konuşulmalıdır; poş ve anal geçiş bölgesinin takibi tamamen sona ermez.
- Total proktokolektomi + kalıcı ileostomi: Sfinkter veya poş uygun değilse kalıcı stoma tercih edilebilir; günlük yaşam ve stoma bakımı önceden anlatılır.
Tanı ve Lynch’ten farkı
Tanıda kolonoskopide görülen poliplerin sayısı ve özellikleri, aile öyküsü ve genetik test sonuçları birlikte değerlendirilir. Aile öyküsü bulunmaması FAP olasılığını tamamen dışlamaz. FAP’ta çok sayıda adenomatöz polip tipiktir; Lynch sendromunda genellikle bu düzeyde polip birikimi görülmez — genetik nedenler ve takip yaklaşımları farklıdır.
Ne zaman düşünülür?
Genç yaşta çok sayıda bağırsak polibi saptanması, ailede polipozis veya polipler nedeniyle bağırsak ameliyatı öyküsü, desmoid tümörler ya da onikiparmak bağırsağı polipleri FAP açısından değerlendirme gerektirebilir.
- Önemli not var
Üç ana cerrahi seçenek
Koruyucu ameliyatın zamanı ve kapsamı; polip sayısı, büyüklük ve patolojik özellikler, rektum tutulumu ve hastanın yaşı dikkate alınarak belirlenir. Karar genetik, cerrahi ve gastroenteroloji ile ortaktır.
- Total kolektomi + ileorektal anastomoz (IRA): Rektum bırakılır; dışkılama genellikle daha sık ama sfinkter korunur. Rektumda kanser riski devam eder — ömür boyu endoskopik takip şarttır.
- Total proktokolektomi + ileal poş–anal anastomoz (IPAA / J-pouch): Kolon ve rektum çıkarılır, ince bağırsaktan poş yapılır. Poş komplikasyonları (poşit, sızıntı, fonksiyon sorunları) konuşulmalıdır; poş ve anal geçiş bölgesinin takibi tamamen sona ermez.
- Total proktokolektomi + kalıcı ileostomi: Sfinkter veya poş uygun değilse kalıcı stoma tercih edilebilir; günlük yaşam ve stoma bakımı önceden anlatılır.
Ameliyat sonrası takip
Rektum korunduğunda (IRA) ömür boyu rektum endoskopisi gerekir. IPAA sonrası da poş ve anal geçiş bölgesi izlenir. FAP yalnızca kalın bağırsağı etkilemez: onikiparmak bağırsağı ve ampulla polipleri, desmoid tümörler ve diğer organ riskleri için kişiselleştirilmiş takip planlanır. Cerrahi sonuç kohortlarında IRA/IPAA sonrası neoplazi, fonksiyon ve yaşam kalitesi karşılaştırılır — bunlar randomize “hangi ameliyat kesin üstün” kanıtı değildir.
Randevu al
Patoloji, aile öyküsü ve varsa önceki genetik raporları getirin — hangi testin anlamlı olduğunu birlikte netleştiririz.